جمال حق

کَشتی بی لنگر امد مَردِ شَرّ که ز باد کَژ نیابد او حَذرمولانا در این بیت انسان بدکار و شرور را به کشتی ای تشبیه کرده است که از لنگر عقل بی بهره است. مطمئناً چنین کَشتی ای نمی تواند خود را از گزند بادهای شکننده در دریا برهانَد، طوفانهای سهمگین دریا این کشتی را به این سو و آن سو می بَرَد و نهایتاً به اعماق دریا غرق می کند. انسان بی لنگر و فاقد خرد نیز چونان سفینه ای است که در بحر متل جمال حق...

تو چو عزمِ دين كني با اجتهاد ديو، بانگَت بر زند اندر نهاددر اين بيت مولانا با استفاده از مفاد آيه شريفه 64 سوره اِسراء مي گويد: آنگاه كه آدمي عزم و اراده ي خو را براي اجتهاد در امور باطني و معارف ديني و خودشناسي جزم كند بايد بداند كه ديو و شيطان رجيم به تعبير باطني نفس اماره فرياد بر خواهد آورد و انسان را در مسيري كه در پيش گرفته است مي ترساند و مُردد مي كند و به او مي گويد كه اي گمرا جمال حق...

هيچ عاشق، خود نباشد وصل جُو كه نَه معشوقش بُوَد جوياي اواز نظر عارفان و به ويژه مولانا هيچ جذب و انجذابي در ميان عاشق و معشوق پديدار نمي گردد مگر اينكه از هر دو سو گرماي عشق فراهم آيد، به تعبير ديگر هيچ عاشقي طالب وصل معشوق نمي شود مگر آنكه معشوق او نيز در طلب او برآيد و جذبه و كششي از جانب معشوق بر دل عاشق روانه شود. در حقيقت و در عالم معنا ابتدا معشوق عاشق مي شود و جذبه ي عشق از سوي جمال حق...